අයවැය අතිරික්තය පිටුපස ඇති මායාවේ තිත්ත ඇත්ත

2026 වසරේ මුල් මාස 8 (ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා) කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකා රජයේ අයවැයෙහි සමස්ත අතිරික්තය (Cumulative Budget Surplus) රුපියල් බිලියන 35.4 ක් ලෙස සටහන් වී තිබේ.

මේ පිළිබඳව වැදගත් කරුණු කිහිපයක් තිබේ.

මෙම ආදායම් වර්ධනයට එසේත් නැතිනම් මෙම අතිරික්තයට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වී ඇත්තේ රේගු බදු, මෝටර් රථ, සුරාබදු ආදී රාජ්‍ය ආදායම් සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ යාමය. 

ජූනි සහ ජූලි මාසවලදී අයවැය ලේඛනයේ යම් හිඟයක් පැවතුණ ද අගෝස්තු මාසයේදී වාර්තා වූ ඉහළ ආදායමත් සමග නැවතත් සමස්ත ශේෂය අතිරික්තයක් බවට පත් විය.

එසේම ණය සඳහා වන පොලී ගෙවීම් ඉවත් කළ පසු ගණනය කරනු ලබන ප්‍රාථමික අයවැය අතිරික්තය රුපියල් ට්‍රිලියන 1.6 කට ආසන්න අගයක පවතින බව මූල්‍ය දත්ත වාර්තා තහවුරු කරයි.

රාජ්‍ය මූල්‍ය අංශයේ සහ සාර්ව ආර්ථික විද්‍යාත්මක (Macroeconomic) කෝණයෙන් බලන කල මෙය අර්බුදයෙන් පසු ආර්ථිකය ස්ථායී වීමේ ධනාත්මක දර්ශකයකි.

නමුත්, මෙකී "අතිරික්ත සංඛ්‍යාලේඛන" පිටුපස ඇති සැබෑ යථාර්ථය සාමාන්‍ය ජනතාවගේ එදිනෙදා ජීවන තත්ත්වයට සෘජු යහපතක් අත්කර දී තිබේද?

අයවැය අතිරික්තයක් පැවැතීම පමණක් සෘජුවම රටේ ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ යාමක් ලෙස සැලකිය නොහැක.

අයවැය අතිරික්තය ජනතාවගේ එදිනෙදා ජීවන තත්ත්වයට බලපාන්නේ කෙසේද යන්න තීරණය වන්නේ එම අතිරික්තය නිර්මාණය වූ ආකාරය සහ රජය එය භාවිතා කරන්නේ කෙසේද යන්න මතය.

​රජයේ ගිණුම්වල අතිරික්තයන් පෙනෙන්නට තිබුණද, ජනතාවගේ ජීවන තත්ත්වය උසස් නොවීම පිටුපස ඇති ප්‍රධාන සාධක සහ තියුණු ආර්ථික විවේචනය පහත කරුණු මගින් පැහැදිලි වේ:

​1. ජනතාව සූරාකෑමෙන් නිර්මාණය කළ "බදු අතිරික්තයක්"

​මෙම අයවැය අතිරික්තය නිර්මාණය වූයේ රටේ නිෂ්පාදනය ඉහළ යාමෙන් හෝ ජනතාවගේ ආදායම් වර්ධනය වීමෙන් නොවේ.

​එකතු කළ අගය මත බද්ද (VAT) 18% දක්වා ඉහළ නැංවීම, උපයන විට ගෙවීමේ බදු (PAYE) සහ මෝටර් රථ/රේගු බදු මගින් රාජ්‍ය ආදායම් කෘත්‍රිමව ඉහළ නංවා ගැනීම, මෙම අයවැය අතිරික්තය නිර්මාණයවීමට ප්‍රධාන හේතුවයි.

​ජනතාවගේ වැටුප් ඉහළ නොයන පසුබිමක මෙලෙස අධික ලෙස බදු අය කිරීම නිසා පවුලක එදිනෙදා වැය කළ හැකි ආදායම (Disposable Income) දැඩි ලෙස පහත වැටී ඇත.

​2. "අධි ජීවන වියදම" සහ වෙනස් නොවූ මිල මට්ටම්

​උද්ධමන වේගය (Inflation rate) පාලනය වී ඇති බව ඇතැම් පිරිස් පැවසුවද, එයින් අදහස් වන්නේ බඩු මිල අඩු වන බව නොව, මිල ඉහළ යන වේගය අඩාල වී ඇති බවය.

​2022-2023 කාලසීමාවේදී භාණ්ඩ හා සේවාවල මිල ගණන් 200%ත් 300%ත් අතර  අගයකින් ඉහළ ගිය අතර, එම ඉහළ ගිය පදනම් මිල මට්ටම් (Base Price Levels) තවමත් එලෙසම නොවෙනස්ව පවතී.

​විදුලි, ජල, ප්‍රවාහන හා අත්‍යවශ්‍ය පාරිභෝගික භාණ්ඩවල මිල අහස උසට පවතින තාක් කල්, රාජ්‍ය ලේඛනවල අයවැය අතිරික්ත තිබුණද ජනතාවට ඉන් ක්ෂණික සහනයක් දැනෙන්නේ නැත.

​3. සංවර්ධන හා සුබසාධන වියදම් කපාහැරීම (Austerity Measures)

​අතිරික්තයක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා රජය විසින් අත්‍යවශ්‍ය රාජ්‍ය වියදම් පාලනය කර ඇත.

​සෞඛ්‍ය හා අධ්‍යාපනය:

රෝහල්වල ඖෂධ හිඟය සහ පොදු සේවාවල පහසුකම් මන්දගාමී වීම තවමත් සම්පූර්ණයෙන් විසඳී නැත.

​ප්‍රාග්ධන වියදම් (Capital Expenditure): 

අයවැය සීමා කිරීම් නිසා ග්‍රාමීය මට්ටමේ යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සහ කුඩා ප්‍රමාණයේ කොන්ත්‍රාත්/ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘති අඩාල වී ඇති අතර, එමගින් ග්‍රාමීය මට්ටමේ රැකියා සහ ආදායම් මාර්ග ඇහිරී ඇත.

​4. ආයෝජන සහ රැකියා වෙළඳපොළේ ඇත්ත තත්ත්වය

​පසුගිය 2024-2025 කාලය තුළ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1 කට ආසන්න සෘජු විදේශ ආයෝජන (FDI) පැමිණි බවත්, රැකියා ලක්ෂයකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් එකතු වූ බවත් ප්‍රකාශ වුවද, එම කතාවේ අභ්‍යන්තරය ඊට ඉඳුරාම වෙනස් ය:

​ප්‍රසාරණයන් මිස නව ආයෝජන නොවේ: 

පැමිණි ආයෝජනවලින් විශාල කොටසක් දැනටමත් පවතින ව්‍යාපෘතිවල ප්‍රසාරණයන් (Expansions) හෝ එම ව්‍යාපෘති වලින් ලැබූ ලාභ නැවත ආයෝජනය කිරීම් (Reinvested Earnings) වේ. (උදා: කොළඹ වරායේ බටහිර පර්යන්තයේ ඩොලර් මිලියන 700 ආයෝජනය, අදානි සමාගමේ ඩොලර් මිලියන 442 ක බලශක්ති ව්‍යාපෘතිය සහ Cinnamon Life ව්‍යාපෘති ප්‍රසාරණය).

​ප්‍රතිපත්තිමය සහ ව්‍යාපෘති පසුබිම: 

මෙම විශාල ආයෝජන බොහොමයක මූලික නීතිමය හා රාමුගත එකඟතාවයන් පෙර පැවති රජයන් සමයේ ආරම්භ වූ ඒවාය. වත්මන් රජය විසින් සිදු කළේ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වා ගනිමින් එම ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමට අවශ්‍ය පසුබිම සැලසීමය.

​ග්‍රාමීය රැකියා මන්දගාමී වීම:

මෙම ආයෝජන මගින් තොරතුරු තාක්ෂණ (IT), සංචාරක සහ බලශක්ති වැනි විශේෂිත ක්ෂේත්‍රවල රැකියා උත්පාදනය වූවද, සාමාන්‍ය ජනතාවට වැඩිපුර රැකියා ලැබෙන ඉදිකිරීම් ක්ෂේත්‍රය තවමත් පවතින්නේ මන්දගාමී මට්ටමකය.

​අයවැය අතිරික්තයක් පවත්වා ගැනීම යනු, දීර්ඝකාලීන ණය ගෙවීමේ හැකියාව සහ ආර්ථික ස්ථාවරත්වය තහවුරු කිරීමට ගන්නා අත්‍යවශ්‍ය මූලික පියවරකි.

නමුත්, එම අතිරික්තය සාක්ෂාත් කරගෙන ඇත්තේ ජනතාව මත පටවන ලද අධික බදු බර, අධි ජීවන වියදම සහ රාජ්‍ය සුබසාධන සීමා කිරීම් මත නම්, එය ජනතාවට "සහනයක්" නොව "සංඛ්‍යාත්මක මායාවකි".

​රටක සැබෑ සංවර්ධනය මනිනු ලබන්නේ රජයේ ගිණුම්වල ඇති අතිරික්තයෙන් නොව, රටේ සාමාන්‍ය පවුලක සාලයේ සහ කුස්සියේ ඇති සමෘද්ධියෙනි.

ජයලත්ගේ සුනිල් ගාමිණී ✍️